«ارزان‌ترین کشور برای تحصیل» سؤالی است که تقریباً هر دانشجوی ایرانی و افغان می‌پرسد. اما جواب درست فقط با نگاه به شهریه به دست نمی‌آید. کشوری که شهریه ندارد ممکن است هزینه زندگی و تمکن مالی بالایی بخواهد و کشوری که شهریه دارد ممکن است در مجموع ارزان‌تر تمام شود. در این مقاله هزینه واقعی چند مقصد محبوب را بر اساس منابع رسمی کنار هم گذاشته‌ایم.
هزینه واقعی تحصیل از چه تشکیل میشود؟
برای مقایسه درست، این چهار عدد را با هم ببینید:
- شهریه سالانه برای دانشجوی غیراروپایی (نه شهریه اروپایی‌ها).
- هزینه زندگی ماهانه در شهر موردنظر.
- تمکن مالی که سفارت برای ویزا می‌خواهد.
- هزینه‌های یک‌باره: ترجمه، تأیید مدارک، ویزا، بیمه، بلیت و ودیعه خانه.
جدول مقایسه سریع
| کشور | شهریه دانشجوی غیراروپایی | هزینه زندگی ماهانه (برآورد رسمی) |
|---|---|---|
| 🇩🇪 آلمان | در بیشتر دانشگاههای دولتی شهریه ندارد؛ فقط هزینه ترم (حدود ۷۰ تا ۴۳۰ یورو در هر ترم) | میانگین حدود ۱,۱۵۰ یورو |
| 🇦🇹 اتریش | ۷۲۶٫۷۲ یورو در هر ترم در دانشگاههای دولتی | حدود ۹۵۰ تا ۱,۱۰۰ یورو |
| 🇫🇷 فرانسه | از سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷: ۲,۹۰۲ یورو (کارشناسی) و ۳,۹۵۰ یورو (ارشد) در سال | بسته به شهر؛ پاریس گران‌ترین است |
| 🇭🇺 مجارستان | بسته به دانشگاه و رشته؛ پزشکی گران‌تر | حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ یورو |
| 🇷🇴 رومانی | به‌طور میانگین ۲,۰۰۰ تا ۵,۰۰۰ یورو در سال | حدود ۶۰۰ تا ۹۰۰ یورو |
| 🇹🇷 ترکیه | دولتی: کارشناسی ۲۵۰ تا ۷۰۰ و ارشد ۵۰۰ تا ۱,۲۰۰ یورو در سال؛ خصوصی: ۴,۰۰۰ تا ۲۰,۰۰۰ یورو | حدود ۴۰۰ تا ۸۰۰ یورو |
منابع: صفحه‌های رسمی Study in Europe (کمیسیون اروپا)، DAAD، Study in Austria (OeAD) و Campus France. اعداد میانگین و تقریبی‌اند و بسته به شهر، دانشگاه و سال تغییر می‌کنند.
آلمان؛ بدون شهریه، اما با تمکن مالی بالا
طبق صفحه رسمی Study in Europe، بیشتر دانشگاههای دولتی آلمان برای کارشناسی و بسیاری از برنامههای ارشد شهریه نمی‌گیرند و دانشجویان به‌طور میانگین حدود ۱,۱۵۰ یورو در ماه هزینه زندگی دارند. DAAD هم می‌گوید هزینه ترم بسته به دانشگاه حدود ۷۰ تا ۴۳۰ یورو است.
- استثنا: طبق DAAD، ایالت بادن-وورتمبرگ از دانشجویان غیراروپایی ۱,۵۰۰ یورو در هر ترم شهریه می‌گیرد.
- تمکن مالی: طبق DAAD (وضعیت از ۱ ژانویه ۲۰۲۵)، باید ۹۹۲ یورو در ماه در اختیار داشته باشید. این مبلغ معمولاً در حساب بسته (Sperrkonto) واریز میشود و ممکن است هر سال به‌روز شود.
- زبان: بیشتر برنامههای رایگان آلمانی‌زبان‌اند؛ برای بسیاری از دیپلم‌های خارجی هم Studienkolleg لازم است.
پس آلمان از نظر شهریه ارزان‌ترین است، اما از نظر هزینه زندگی و تمکن مالی جزو گران‌ترهاست.
اتریش؛ شهریه پایین و ثابت
طبق Study in Austria (OeAD)، دانشجویان کشورهای خارج از اتحادیه اروپا در دانشگاههای دولتی معمولاً ۷۲۶٫۷۲ یورو در هر ترم شهریه می‌پردازند، به‌علاوه یک هزینه اجباری کوچک برای اتحادیه دانشجویی و بیمه حوادث. صفحه رسمی Study in Europe هزینه زندگی در اتریش را حدود ۹۵۰ تا ۱,۱۰۰ یورو در ماه برآورد کرده است.
فرانسه؛ تغییر مهم از ۲۰۲۶
فرانسه سال‌ها برای دانشجوی غیراروپایی هم ارزان بود، چون بسیاری از دانشگاه‌ها از شهریه‌های بالاتر معاف می‌کردند. طبق Campus France، برای سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷ شهریه دانشجویان غیراروپایی در مؤسسات دولتی ۲,۹۰۲ یورو در سال برای کارشناسی و ۳,۹۵۰ یورو برای ارشد است. هنوز در مقایسه با بسیاری از کشورها پایین است، اما دیگر نمیشود روی معافیت حساب کرد.
مجارستان و رومانی؛ تعادل بین شهریه و زندگی
این دو کشور شهریه دارند، اما هزینه زندگی‌شان از غرب اروپا پایین‌تر است. Study in Europe هزینه زندگی مجارستان را حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ یورو و رومانی را حدود ۶۰۰ تا ۹۰۰ یورو در ماه برآورد می‌کند. برای مقایسه کامل این دو، مقاله مجارستان یا رومانی را بخوانید.
ترکیه؛ ارزان‌ترین گزینه در دانشگاههای دولتی
ترکیه عضو اتحادیه اروپا نیست، اما در فرایند بولونیا عضو است و برای بسیاری از دانشجویان ایرانی و افغان گزینه جدی است. طبق Study in Europe، شهریه کارشناسی در دانشگاههای دولتی ترکیه حدود ۲۵۰ تا ۷۰۰ یورو و ارشد حدود ۵۰۰ تا ۱,۲۰۰ یورو در سال است، در حالی که دانشگاههای خصوصی بین ۴,۰۰۰ تا ۲۰,۰۰۰ یورو می‌گیرند. هزینه زندگی هم حدود ۴۰۰ تا ۸۰۰ یورو در ماه برآورد شده و استانبول گران‌تر از شهرهای دیگر است.
پس کدام واقعاً ارزان‌تر است؟
اگر بودجه نقدی اولیه کم دارید
- ترکیه (دانشگاه دولتی) یا رومانی
- تمکن مالی و هزینه زندگی پایین‌تر
- شروع بدون نیاز به حساب بسته سنگین
اگر زبان آلمانی یاد می‌گیرید
- آلمان: بدون شهریه در بیشتر دانشگاههای دولتی
- اما تمکن مالی و هزینه زندگی بالاتر
- مسیر طولانی‌تر به خاطر زبان و Studienkolleg
سؤالات متداول
آیا در آلمان واقعاً تحصیل رایگان است؟
در بیشتر دانشگاههای دولتی برای کارشناسی و بسیاری از برنامههای ارشد شهریه گرفته نمیشود، اما هزینه ترم، هزینه زندگی و تمکن مالی (طبق DAAD، ۹۹۲ یورو در ماه از ۲۰۲۵) را باید پرداخت یا اثبات کنید. بادن-وورتمبرگ هم برای غیراروپاییها شهریه دارد.
ارزان‌ترین کشور اروپا برای دانشجوی غیراروپایی کدام است؟
جواب ثابتی ندارد و به زبان و رشته شما بستگی دارد. از نظر مجموع هزینه، دانشگاههای دولتی ترکیه و کشورهایی مثل رومانی و مجارستان معمولاً ارزان‌ترند؛ آلمان از نظر شهریه ارزان است اما هزینه زندگی بالاتری دارد.
شهریه فرانسه برای دانشجوی ایرانی چقدر است؟
طبق Campus France، برای سال ۲۰۲۶–۲۰۲۷: ۲,۹۰۲ یورو در سال برای کارشناسی و ۳,۹۵۰ یورو برای ارشد در مؤسسات دولتی.
آیا میشود با کار دانشجویی هزینهها را پوشش داد؟
فقط بخشی از آن را. سفارتها تمکن مالی را جدا از درآمد کار میخواهند. مقاله «کار دانشجویی در اروپا» را بخوانید.
منابع رسمی
- Study in Europe – Germany
- DAAD – Costs of education and living
- Study in Austria (OeAD) – Tuition fee
- Campus France – Tuition fees in France
- Study in Europe – Hungary
- Study in Europe – Romania
- Study in Europe – Türkiye
آخرین به‌روزرسانی: مهر ۱۴۰۵. قوانین و هزینهها ممکن است تغییر کنند؛ قبل از تصمیم نهایی، منبع رسمی را دوباره بررسی کنید.